Integracja Armenii z UE: kamienie milowe, przeszkody i stawka strategiczna

Dążenia Armenii do integracji z UE zyskały formalne umocowanie prawne w marcu 2025 roku, gdy parlament uchwalił Ustawę o Integracji Europejskiej, oficjalnie popierając proces akcesji. Premier Nikol Paszynian poparł inicjatywę po tym, jak w listopadzie 2024 roku obywatelska kampania zebrała 50 000 podpisów, uruchamiając wniosek legislacyjny, jak podaje New Union Post.

Przemawiając w Parlamencie Europejskim, Paszynian wskazał, że droga Gruzji do UE jest jednocześnie drogą Armenii, stwierdzając, że Gruzja jest szlakiem Armenii do Unii Europejskiej. Minister spraw zagranicznych Ararat Mirzojan zapowiedział, że Armenia planuje zintensyfikować wysiłki na rzecz integracji z UE w 2026 roku, co świadczy o trwałej woli politycznej na najwyższych szczeblach władzy.

5 maja 2026 roku w Erywaniu odbył się pierwszy w historii szczyt UE-Armenia, stanowiący jakościowy krok w stosunkach dwustronnych. Obie strony podpisały partnerstwo na rzecz łączności i pogłębiły współpracę w dziedzinie bezpieczeństwa, sygnalizując rozszerzenie relacji poza handel i dialog polityczny.

Pomimo symbolicznego znaczenia szczytu, New Union Post zwraca uwagę, że wniosek o akcesję pozostaje w zawieszeniu: ustawa z 2025 roku nie zaowocowała jeszcze formalnym wnioskiem o członkostwo, a UE nie otworzyła wobec Armenii procesu nadania statusu kandydata. Szczyt oznacza zatem pogłębienie partnerstwa, nie zaś przełom w kwestii akcesji.

Równolegle z torem politycznym postępuje praktyczna integracja. W listopadzie 2025 roku UE przekazała Armenii formalny Plan Działań na rzecz Liberalizacji Wizowej, określający kryteria, które Armenia musi spełnić, by docelowo uzyskać ruch bezwizowy. Dialog w sprawie liberalizacji wizowej został oficjalnie zainaugurowany we wrześniu 2024 roku, bazując na wcześniejszej umowie o ułatwieniach wizowych, która obniżyła opłaty i zwolniła z nich określone kategorie wnioskodawców, jak opisuje Rada UE.

Kroki te odzwierciedlają strategię stopniowej konwergencji. Jak zauważa Forum Społeczeństwa Obywatelskiego Partnerstwa Wschodniego, podjęto znaczące wysiłki na rzecz ograniczenia zależności Armenii od Rosji i wzmocnienia jej więzi bezpieczeństwa z UE, choć istniejące zobowiązania wobec EUG komplikują całkowite zerwanie z dotychczasowymi strukturami.

Rosnące zainteresowanie UE Armenią nie wynika wyłącznie z logiki rozszerzenia opartej na wartościach. The Soufan Center podkreśla geograficzne położenie Armenii jako alternatywnego korytarza do Azji Centralnej, pozwalającego krajom UE ominąć Rosję - czynnik, który zyskał na znaczeniu po 2022 roku. Ten wymiar strategiczny wzmacnia gotowość UE do inwestowania w relacje z Armenią, jeszcze zanim formalny status kandydata znajdzie się na agendzie.

Jednocześnie New Eastern Europe odnotowuje, że reakcja społeczeństwa armeńskiego na zwrot ku UE jest ogólnie pozytywna, choć dalsze członkostwo kraju w Euroazjatyckiej Unii Gospodarczej stwarza napięcia prawne i ekonomiczne, które będą musiały zostać rozwiązane, zanim rozmowy akcesyjne będą mogły się realistycznie rozpocząć.