Rosnąca rola Turcji na Południowym Kaukazie: dyplomacja, handel i rywalizacja

Turcja widzi w Południowym Kaukazie korytarz łączący ją z Azją Centralną, którą traktuje jako priorytetowy kierunek ekspansji handlowej i geopolitycznej. Tureckie Ministerstwo Spraw Zagranicznych wskazuje na głębokie więzi historyczne i kulturowe z regionem oraz traktuje go jako bramę do projekcji wpływów na wschód. Analitycy Carnegie Endowment zauważają, że pierwszym celem Ankary w najbliższym sąsiedztwie jest poszerzenie obecności tureckich firm w Azji Centralnej, a to czyni z Południowego Kaukazu strefę tranzytową, bez której się nie obejdzie.

Carnegie Endowment zwraca też uwagę na rolę Turcji jako węzła tranzytowego dla kaspijskiej energii płynącej do Europy oraz pomostu między Południowym Kaukazem, Azją Centralną i Zachodem. Ta pozycja daje Ankarze realną dźwignię - i wobec aktorów regionalnych, i wobec partnerów zachodnich.

Próby ułożenia stosunków armeńsko-tureckich mają długą i trudną historię. Armenian Weekly przypomina, że poważne podejście do normalizacji podjęto już w 2008 roku, ale zakończyło się ono niepowodzeniem. Nową szansę stworzyła wojna w Górskim Karabachu w 2020 roku. Zdaniem ECFR konflikt ten nieoczekiwanie otworzył przestrzeń do przemyślenia wzajemnych relacji.

W połowie 2026 roku obie strony sygnalizują ostrożny optymizm. Turecki minister spraw zagranicznych Hakan Fidan mówił o znaczącym postępie w procesie normalizacji, o czym informują zarówno Asbarez, jak i Public Radio of Armenia. Premier Armenii Nikol Paszynian określił uporządkowanie relacji z Turcją i Azerbejdżanem jako klucz do realizacji szerszych celów polityki zagranicznej Erywania - podaje Turkish Minute. Konkretnym krokiem gospodarczym było uruchomienie 11 maja 2026 roku bezpośredniego handlu, co zamknęło trzydziestoletni okres ograniczeń. Szczegółowo opisuje to Future UAE.

Stałym utrudnieniem pozostaje rola Azerbejdżanu. JAMnews przypomina, że choć Turcja uznała niepodległość Armenii w 1991 roku, stosunki dyplomatyczne nigdy nie zostały nawiązane, a wpływ Baku na Ankarę bywał wskazywany jako przeszkoda. Przewodniczący armeńskiego parlamentu poszedł dalej i stwierdził, że Azerbejdżan aktywnie blokuje normalizację, wykorzystując swoje polityczne oddziaływanie na Turcję - relacjonuje to CivilNet.

Relacje turecko-azerbejdżańskie USC Dornsife opisuje jako oparte na wzajemnym wsparciu i wspólnych interesach. Daje to Baku faktyczne, choć nieformalne prawo weta wobec tempa i zakresu zbliżenia armeńsko-tureckiego. Ta zależność oznacza, że Ankara musi godzić własny interes w normalizacji z oczekiwaniami najbliższego regionalnego sojusznika.

Aktywność Turcji na Południowym Kaukazie rozgrywa się na tle rosnącej rywalizacji mocarstw. International Crisis Group dokumentuje zderzenie interesów rosyjskich i tureckich w regionie - Moskwa i Ankara wspierały przeciwne strony konfliktu armeńsko-azerbejdżańskiego. Według CATS Network słabnące wpływy Rosji zmuszają ją teraz do zachęcania Turcji, by ograniczała dostęp i zasięg mocarstw zachodnich. To z kolei daje Ankarze pole do manewru między blokami.

Dodatkową warstwę złożoności wnosi Iran. SWP Berlin opisuje Południowy Kaukaz jako wieloletnią arenę turecko-irańskiej współpracy i rywalizacji. Tymczasem UE coraz wyraźniej postrzega Turcję jako partnera, bez którego trudno się obejść. Carnegie Endowment argumentuje, że Bruksela potrzebuje zaangażowania Ankary na Południowym Kaukazie, by zabezpieczyć energetyczne szlaki tranzytowe i ograniczyć rosyjskie wpływy.