Armenia i UE: coraz bliżej, ale bez perspektywy członkostwa

Formalne relacje Armenii z Unią Europejską sięgają kilku dekad, ale ich dzisiejszy kształt wyznaczył jeden wyraźny zwrot. Negocjacje w sprawie umowy stowarzyszeniowej zawieszono w 2013 roku, kiedy Armenia zdecydowała się wejść do kierowanej przez Rosję Euroazjatyckiej Unii Gospodarczej.

Mimo tego niepowodzenia obie strony znalazły nową formułę współpracy. Kompleksową i wzmocnioną umowę o partnerstwie UE-Armenia (CEPA) wynegocjowano jako rozwiązanie zastępcze, które dawało się pogodzić z pozostałymi zobowiązaniami regionalnymi Erywania. Umowa weszła w życie 1 lipca i otworzyła nowy rozdział w relacjach dwustronnych, co odnotowała Rada Unii Europejskiej.

CEPA obejmuje szeroki wachlarz obszarów: handel, zarządzanie, praworządność oraz kontakty międzyludzkie. Na tej podstawie UE i Armenia ogłosiły polityczne porozumienie w sprawie nowej Agendy Partnerskiej, która wyznacza wspólne priorytety na najbliższe lata.

Na realizację tych zamierzeń Unia przeznacza 270 milionów euro w ramach Planu Odporności i Wzrostu dla Armenii na lata 2024-2027. Pieniądze mają wzmocnić gospodarczą odporność kraju i wesprzeć reformy strukturalne prowadzone zgodnie ze standardami europejskimi.

W wymiarze konsularnym umowa o ułatwieniach wizowych UE-Armenia zaczęła obowiązywać w styczniu 2014 roku. Obniżyła opłaty wizowe dla obywateli Armenii, a w niektórych kategoriach całkowicie je zniosła. To jeden z bardziej namacalnych efektów współpracy.

Relacje mają jednak iść dalej. W maju 2020 roku premier Nikol Paszynian poinformował o porozumieniu z UE w sprawie rozpoczęcia rozmów o liberalizacji wizowej. Pełna liberalizacja oznaczałaby wyraźne pogłębienie stosunków, choć wcześniej trzeba spełnić wymagający zestaw kryteriów.

Mimo rosnącej dynamiki relacji szczyt UE-Armenia potwierdził, że bliższa współpraca nie przekłada się jeszcze na perspektywę członkostwa. Erywań nie złożył formalnego wniosku akcesyjnego, a Unia nie przyznała mu statusu kandydata.

Najtrafniej można to nazwać ustrukturyzowanym partnerstwem, które przybliża Armenię do unijnych norm i standardów, ale nie zobowiązuje żadnej ze stron do ścieżki akcesyjnej. Analitycy zwracają uwagę, że geopolityczne położenie kraju, w tym trwające wyzwania bezpieczeństwa na Południowym Kaukazie, czyni drogę integracji skomplikowaną i uzależnioną od szerszej sytuacji w regionie.