Ormiańska diaspora na rozdrożu: gra o wpływy wyborcze i spór z Erewaniem

Ormiańska diaspora to jedna z najbardziej rozproszonych wspólnot na świecie, z głównymi ośrodkami w Rosji, Stanach Zjednoczonych, Francji i na Bliskim Wschodzie. Samych Ormian w USA jest, w zależności od szacunków, od 519 tysięcy do 1,5 miliona, a ich najsilniejsze skupisko to aglomeracja Los Angeles. Z kolei diaspora w Rosji pozostaje historycznie największą wspólnotą poza granicami Armenii - jej korzenie sięgają XIII wieku, a wyraźny napływ nastąpił po trzęsieniu ziemi w Spitaku w 1988 roku.

Takie rozproszenie sprawia, że diaspora mówi wieloma głosami i reprezentuje różne orientacje polityczne. Analizy dostępne w ResearchGate pokazują, że społeczność ormiańska w Rosji istotnie wpływała na politykę zagraniczną Armenii, zwłaszcza na jej nastawienie wobec struktur firmowanych przez Moskwę. New Eastern Europe dodaje, że przekazy pieniężne od Ormian w Rosji to ponad 10 procent PKB Armenii - co daje tej grupie realną wagę ekonomiczną.

Za rządów premiera Nikola Paszyniana relacje na linii diaspora - Erewań stają się coraz bardziej napięte. Jak podaje Armenian Weekly, spór w ormiańskim parlamencie przerodził się w szerszą konfrontację o to, kto właściwie reprezentuje ormiańskie interesy za granicą i czy ostatnie słowo w tej sprawie powinien mieć rząd. Poseł Umowy Obywatelskiej Arman Jeghojian publicznie podważył tezę, że wsparcie ogólnoświatowej diaspory zwiększa polityczną wagę Armenii.

Według analizy AVIM ormiańską politykę napędza dziś nie tylko rywalizacja wyborcza, lecz także spór o tożsamość samego państwa. Rząd Paszyniana coraz wyraźniej dąży do zamknięcia lub przedefiniowania tradycyjnej agendy narodowej - w tym starań o uznanie ludobójstwa i praw Ormian wysiedlonych z Arcachu - w imię normalizacji stosunków z Turcją i procesu pokojowego z Azerbejdżanem. Instytucje diaspory prowadzą swoje działania w tych sprawach mimo tej zmiany kursu, co odnotowuje Armenian Weekly.

Ormianie z diaspory nie głosują w wyborach parlamentarnych w Armenii, jednak Caucasus Watch przekonuje, że i tak współtworzą polityczne otoczenie, w którym te głosy zapadają. Dzieje się to przez finansowe wsparcie aktorów politycznych, narrację medialną oraz sieci rzecznicze docierające do wyborców w kraju.

Według danych Wikipedii o wyborach parlamentarnych 2026 sondaże exit poll dały zwycięstwo Umowie Obywatelskiej z wynikiem 56,7 procent głosów, przed prorosyjską Silną Armenią. Rezultat wskazuje, że opozycja części diaspory wobec Paszyniana nie przełożyła się na decydujące odwrócenie wyniku, choć ukształtowane przez nią pole polityczne pozostaje przedmiotem sporu.

Równolegle z kampanią rząd zaplanował Globalny Szczyt Ormiański 2026 na 5-8 listopada, prezentując go jako ogólnoormiańskie forum na rzecz zacieśnienia współpracy Armenia - diaspora. To oficjalna próba ujęcia zaangażowania diaspory w instytucjonalne ramy, zamiast pozwalać jej działać jako samodzielna siła polityczna.

Napięcie między instytucjonalnym gestem otwarcia a realną rozbieżnością interesów pozostaje nierozwiązane. Caucasus Watch zwraca uwagę, że sama zdecentralizowana natura diaspory jest źródłem jej politycznej odporności - żadnemu rządowi trudno ją w pełni wchłonąć czy uciszyć, nawet gdy Erewań próbuje dyktować warunki współpracy.