Odporność informacyjna Armenii: fact-checking pod presją wyborczą

Reporterzy bez Granic opisują armeńskie środowisko medialne jako różnorodne, ale głęboko podzielone, i zwracają uwagę na bezprecedensową skalę dezinformacji oraz mowy nienawiści. Ta słabość niepokoi tym bardziej przed wyborami parlamentarnymi w 2026 roku, które - jak przypomina Open Government Partnership - zbiegną się z wygaśnięciem armeńskiej Koncepcji Integralności Informacyjnej, czyli rządowego planu na rzecz przejrzystości i edukacji medialnej.

Badanie ResPublica poświęcone diecie informacyjnej Kaukazu Południowego pokazuje, że odporność na dezinformację działa na kilku poziomach jednocześnie: makro, mezo i mikro. Żadne pojedyncze narzędzie - regulacja, praca dziennikarzy czy zaangażowanie obywateli - nie wystarczy samo w sobie.

Freedom House udokumentował, że armeńskie kampanie dezinformacyjne od lat uderzają w organizacje społeczeństwa obywatelskiego i procesy demokratyczne. Powstał w ten sposób trwały mechanizm podważania ich wiarygodności, który daje o sobie znać także w obecnym cyklu wyborczym.

Zdaniem Foundation for Defense of Democracies Rosja wyjątkowo wcześnie rozpoczęła kampanię dezinformacyjną wymierzoną w armeńskie wybory parlamentarne, które zaplanowano na czerwiec 2026 roku. FDD łączy tę operację z podmiotami powiązanymi z Kremlem, którym zależy na destabilizacji sceny politycznej w Armenii w obliczu coraz wyraźniejszego zwrotu Erywania ku Zachodowi.

Fact-checkingowe materiały DW z okresu wyborczego pokazują, że media społecznościowe zalały fałszywe twierdzenia, treści generowane przez sztuczną inteligencję i skoordynowane narracje. To wyraźna eskalacja - zarówno pod względem technicznym, jak i operacyjnym.

Właśnie z myślą o tym zagrożeniu powstał program grantowy EU Neighbours East. Jego celem jest wyposażenie armeńskich organizacji społeczeństwa obywatelskiego w narzędzia do obserwacji wyborów oraz reagowania na dezinformację i mowę nienawiści w trakcie kampanii.

Profil Hetq przygotowany przez DW Akademie pokazuje, jak armeńska redakcja śledcza upowszechnia kulturę weryfikacji faktów - szkoli dziennikarzy z wielu redakcji w całym kraju. Hetq łączy niezależność redakcyjną z systematycznym rozwijaniem kompetencji, przez co należy do najbardziej dojrzałych instytucjonalnie przykładów w regionie.

media.am, armeńska platforma monitoringu mediów, uruchomiła publiczny serwis fact-checkingowy i zaprasza obywateli do zgłaszania materiałów wymagających sprawdzenia. Ten model obywatelski uzupełnia profesjonalny fact-checking redakcji i poszerza społeczną kontrolę nad obiegiem informacji.

Freedom of Information Center of Armenia zrealizował z kolei projekt nastawiony na rozwój kompetencji medialnych i weryfikacyjnych, którego głównym celem było zwalczanie dezinformacji w sieci. Objął on zarówno instytucje publiczne, jak i organizacje pozarządowe - w myśl przekonania, że odporność trzeba budować równolegle w wielu sektorach.

Pod koniec 2025 roku Komisja Europejska uruchomiła nowy regionalny program o wartości 5 milionów euro do walki z dezinformacją dla krajów Partnerstwa Wschodniego. Skupia się on na komunikacji strategicznej, edukacji medialnej i reagowaniu na dezinformację. Armenia jest jego beneficjentem, a dla niej to istotne wsparcie w krytycznym momencie.

Mimo tych działań Open Government Partnership zauważa, że wdrożenie armeńskiej Koncepcji Integralności Informacyjnej wciąż jest niepełne. Kluczowe zadania z zakresu przejrzystości i edukacji medialnej pozostają niezrealizowane, a termin mija w 2026 roku. Rozdźwięk między politycznymi zapowiedziami a praktyką to problem systemowy.

Badanie ResPublica wskazuje, że odporność informacyjna na Kaukazie Południowym rozkłada się nierówno - zależy od grupy demograficznej i regionu. Programy edukacyjne muszą więc brać pod uwagę zróżnicowaną podatność na manipulację, a nie traktować społeczeństwa jako jednej, spójnej grupy.